سفرنامهء خود از آن ياد مىكرد ؛ اين در حالى است كه لاهيجى متولد 1103 بوده و در زمان در گذشت علامهء مجلسى ( 1110 ) تنها هفت سال داشته است ! به علاوه كه لاهيجى در تاريخ و سفرنامه خود ، از علامهء مجلسى ستايش كرده است . « 1 » لاهيجى شرح حال ملا محمد صادق اردستانى و شاگردى خود را نزد وى آورده و نوشته است : « در خدمتش كتب مشهوره و غير مشهوره حكميهء نظريهء و علميهء بسيار خوانده‌ام » . پس از آن از درگذشت وى در سال 1134 كه سال محاصرهء اصفهان است ياد كرده ، اما اشاره‌اى به اخراج او از اصفهان نكرده است . « 2 » شايعهء اخراج صوفيان از اين كتاب يا طرق ديگر در منابع بعدى از جمله تذكرة القبور گزى نيز آمده و گفته شده است : « معروف است كه مجلسى او را از اصفهان بيرون كرده » . « 3 » در حالى كه دليل تاريخى روشنى از مصادر نخست شرح حال ندارد . « 4 » به علاوه ، آنچه شهرت دارد ، بر خلاف نظر قزوينى ، آن است كه علامهء مجلسى ، طريقهء اخبارگرايى را تقويت كرد ، نه طريقهء اصولى را . گرچه آگاهيم كه علامهء مجلسى ، به مقدار زيادى ، روشى معتدل داشت و اصولا مانند فيض يا برخى ديگر ، وقتى با طريقه و روشى مخالف بود ، برخورد تند لفظى با آنان نداشت . اين وضعيت را مىبايست در مقايسه با روش ملا صدرا ارزيابى كنيم كه زبانش آتشين بود و وقتى به انتقاد گشوده مىشد ، چيزى جلو دار آن نبود . دربارهء مطالبى كه در اين بخش از كتاب فوائد الصفوية آمده است ، بايد گفت ، مع‌الاسف ، رهر برن « 5 » و دكتر شيبى ، « 6 » پايهء اطلاعات و تحليل‌هاى خود را دربارهء علامهء مجلسى ، بر اساس همين عبارات قزوينى گذاشته‌اند . درست بر پايهء اين قبيل اطلاعات است كه برخى از شرق شناسان ، روى اين نكته انگشت نهاده و آن را به عنوان يك موضع افراطى از سوى علامهء مجلسى مطرح كرده‌اند . « 7 »

--> ( 1 ) . حزين ، محمد على ، تاريخ و سفرنامه ، ص 179 ( 2 ) . همان ، صص 191 - 192 ( 3 ) . گزى ، تذكرة القبور ، ص 108 ( 4 ) . نايب الصدر « محمد معصوم شيرازى » در طرائق ( 3 / 165 ) خبر اخراج او را از « دبستان السياحة » آورده و نوشته است كه در آنجا ذيل كلمهء اردبيل و سبب انقراض صفويه مذكور است كه وى وحيد زمان و فريد دوران بود و شاه سلطان حسين ، بعد از اذيت و آزار بسيار ، حكم بر اخراج آن زبدهء اخيار نمود و طفل صغير آن جناب در اثناى راه از شدت برودت هوا تلف شد . ( 5 ) . برن ، رهر ، نظام ايالات در دوره صفويه ، صص 57 - 58 ( 6 ) . شيبى ، مصطفى ، تشيع و تصوف ، صص 399 - 400 ( 7 ) . بنگريد ، مهدوى ، مصلح الدين ، زندگى نامهء علامه مجلسى ، ج 1 ، ص 107 ؛ تدين نجف‌آبادى ، مهدى ، مستشرقان و علامه مجلسى ، چاپ‌شده در مجموعه مقالات هشتمين كنگره تحقيقات ايرانى ، دفتر سوم ، ( به كوشش محمد روشن ، تهران ، 1358 ) صص 560 - 570 ؛ سيد علوى ، سيد ابراهيم ، مجلسى از ديدگاه